Fat Shot X – Camera film 120 đa định dạng (6x17, 6x14, 6x12, 6x9, 6x6)

Cập nhật quan trọng

• 2025-02-16:

  • Mình đã làm một hướng dẫn sử dụng có minh hoạ, bao quát tất cả các “điểm khó” khi dùng máy mà mình nghĩ ra được. Tài liệu tên "Fat Shot X User Guide" nằm trong thư mục "Instructions" trong danh sách file.

• 2026-02-15:

  • Mình đã chuyển hướng dẫn lắp cụm lens cone sang trang dự án lens cone. Mình thấy để ở đó hợp lý hơn.

  • Mình đã gỡ BOM khỏi phần mô tả này. Bạn có thể tìm BOM trong các hướng dẫn lắp ráp.

• 2026-02-10:

  • Đã thêm 2 hướng dẫn lắp ráp có minh hoạ cho cassette và lens cone. Tìm thư mục "Instructions" trong danh sách file.

  • Cập nhật lại các part "FSX Cassette Bottom", "FSX Cassette Top" và "FSX Dark Slide Cover" và export phiên bản mới nhất của project. Lỗi đó hôm qua chưa fix dứt điểm.

• 2026-02-09:

  • Đã sửa các lỗi nhỏ trong part "FSX Cassette Bottom" và "FSX Dark Slide Cover" và export phiên bản mới nhất của project.

Tóm tắt

Đây là máy ảnh film khổ hình 6x17 (chính xác là 56x168 mm), có tuỳ chọn “giảm khổ” xuống 6x14, 6x12, 6x9 hoặc 6x6 nhờ các mask tháo rời. Máy dùng lens large format với focal distance từ 74 mm trở lên và dùng helicoid adapter M65 hoặc M77 17–31 mm để lấy nét.

Tất cả các project liên quan có thể tìm trong collection này.

Bản thân camera gồm 3 phần chính:

• Lens cone để gắn helicoid và lens. Nó cũng đóng vai trò như thân chính của camera vì có điểm gắn tripod ở trung tâm, điểm gắn dây đeo và các phần khác được siết vào bằng 2 vị trí gắn ốc tay M4 (thumbscrews).

• Cassette: Đây là film back của camera, gồm toàn bộ cơ cấu kéo film, các mask đa định dạng và dark slide.

• Focusing screen: Phần bổ sung, gắn giống cách gắn cassette để hỗ trợ canh khung và lấy nét.

Cả cassette và focusing screen đều có thể dịch lên 15 mm và xuống 7 mm so với vị trí giữa trước khi siết chặt, nhằm chỉnh phối cảnh.

Lens cone và focusing screen được làm trong các project Fusion 360 riêng và được đưa vào project chính dưới dạng component. Nghĩa là khi mở project chính bạn sẽ thấy toàn bộ assembly, nhưng muốn chỉnh cassette hoặc focusing screen thì bạn cần mở đúng project tương ứng.

Về viewfinder, mình dùng cái này: (bản có embedded shoe mount).

Mình đã chạy thử nhiều cuộn film với máy này trong quá trình test, mỗi lần test đều chỉnh rồi in lại nhiều part, đảm bảo không lọt sáng và thao tác dễ dùng trước khi public dự án. Nên có thể nói đây không phải kiểu bản alpha; dự án đã hoàn thiện và được test, chỉ là chưa dùng nhiều.

Hiện tại thứ dự án cần là feedback từ bạn.

Hướng dẫn

Trong mục file có một thư mục tên "Instructions" chứa tài liệu với toàn bộ thông tin cần để lắp ráp và sử dụng camera. Bên trong có:

• "Fat Shot X Cassette Assembly Guide" – hướng dẫn lắp cassette có minh hoạ đầy đủ, gồm luôn danh sách vật tư (BOM) cần cho bản build. Hướng dẫn lắp lens cone có trên trang dự án của lens cone.

• "Fat Shot X User Guide" – hướng dẫn từng bước cách dùng camera và cách bảo quản. Nhớ đọc kỹ.

Hãy build cassette trước, rồi tới lens cone. Nếu muốn, bạn có thể cắt felt cho cả hai trước, vì phần dư khi chuẩn bị vật liệu cho lens cone có thể dùng luôn trong khâu lắp cassette.

Tính năng

Một số điểm hay bạn sẽ có khi build:

• Chọn format bằng cách gắn mask che một phần khung hình. Có sẵn công tắc gạt (toggle) 5 vị trí kèm “memo” nhắc bạn đang chụp format nào và nên dùng số nào trên backing paper; được gắn trên đỉnh cassette.

• Có project Fusion 360 riêng để tạo lens cone dạng parametric đúng theo lens của bạn bằng cách nhập kích thước lens. Tương thích với nhiều lens LF có FFD từ 74 mm trở lên.

• Lấy nét chính xác nhờ helicoid adapter M65 hoặc M77 17–31mm (hàng mua sẵn) và focusing screen tháo rời đi kèm.

• Movement rise (15 mm) và fall (7 mm) của lens cone so với cassette và focusing screen để chỉnh phối cảnh.

• Hệ kéo film gọn, vận hành bằng một núm duy nhất ở trên. Bao gồm:

  • Cơ cấu ratchet dưới núm cuốn để giữ lực căng cho film.

  • Ống 10 mm và ty 3 mm làm “guide” cho film, tránh bẻ góc gắt làm hư film.

  • Chốt lò xo (spring loaded plungers) dưới cả hai spool để giữ spool chắc chắn.

  • Ngàm giữ film bằng lò xo hai bên để ngăn cả hai cuộn tự bung.

  • Pressure plate lò xo ép film quanh khung hình để film phẳng hơn.

  • Cơ cấu khoá pressure plate ở trạng thái đang ép để nạp film dễ hơn.

• Nắp sau dạng bản lề, cũng có thể tháo rời.

• Điểm gắn tích hợp trên đỉnh cassette để gắn bubble level và adapter ren 1/4''.

• Dưới 1 kg phần 3D printed (với lens 90mm). Tổng trọng lượng phụ thuộc nhiều vào lens bạn dùng nhưng vẫn nhẹ hơn các máy mua sẵn cùng cỡ có nhiều chi tiết kim loại.

So sánh FS X với FS 617

Dự án này về cơ bản là bản làm lại của Fat Shot 617 từ đầu, nhưng với mục tiêu hơi khác. Một số mục tiêu mình muốn đạt:

• Dễ in và dễ lắp hơn

• Ít part cần in 3D hoặc phải mua hơn

• Thao tác và cầm nắm tiện hơn

• Tương thích với dải lens rộng hơn

So với FS 617, việc thay nhanh cassette ↔ ground glass rồi đổi lại chắc chắn bị “thiệt” đi để đạt các mục tiêu trên, vì mình bỏ hẳn phần “Body” nơi mọi thứ gắn vào bằng toggle latches. Nhưng mình thấy kết quả cuối cùng tốt hơn ở mọi mặt còn lại.

Chụp đa định dạng

Nhiều format được tạo bằng cách đặt mask lên các rail bên trong cassette và trượt sang hai bên cho tới khi khớp vào vị trí.

Ở mặt sau cassette có một cửa sổ trên nắp sau để nhìn số trên backing paper: khung 6x6 ở phía trên và khung 6x4.5 ở phía dưới. Cách dùng với từng format như sau:

• 6x17: 4 tấm, dùng các mốc khung 6x4.5 số 2, 6, 10 và 14

• 6x14: 5 tấm, dùng các mốc khung 6x4.5 số 2, 5, 8, 11 và 14

• 6x12: 6 tấm, dùng các mốc khung 6x6 số 1, 3, 5, 7, 9 và 11

• 6x9: 8 tấm, dùng các mốc khung 6x4.5 số 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13 và 15

• 6x6: 12 tấm, dùng toàn bộ mốc 6x6 từ 1 tới 12

Khung 6x14 buộc phải làm bề rộng 138mm để có ít nhất 3mm khoảng cách tách khung. Dưới đây là khoảng cách khung dự kiến khi dùng đúng các mốc gợi ý trên backing paper:

Để an toàn, bạn có thể giãn khung 6x14 xa hơn một chút nhờ cơ cấu ratchet bằng cách “trễ” mỗi khung tiếp theo thêm số click tăng dần, như sau:

• Khung 1: đúng ngay mốc khung 6x4.5 2

• Khung 2: mốc khung 6x4.5 5 + 4 clicks

• Khung 3: mốc khung 6x4.5 8 + 8 clicks

• Khung 4: mốc khung 6x4.5 11 + 12 clicks

• Khung 5: mốc khung 6x4.5 14 + 16 clicks

Lens cone dạng parametric

Lens cone là phần trước của camera, giữ lens và là nơi bạn gắn cassette và focusing screen vào. Hình học của nó phụ thuộc nhiều vào lens mà nó được thiết kế riêng cho. Nó được làm như một project Fusion 360 tách riêng. Gần như mọi thứ trong model này là hàm của các kích thước mô tả lens và các bộ phận khác được sử dụng.

Project và toàn bộ thông tin cần thiết để dùng nó có trên trang dự án tương ứng.

Focusing screen

Focusing screen là một phần riêng, có ground glass nằm cùng mặt phẳng với film. Nó dùng cùng hệ gắn như cassette. Quy trình chụp để canh khung và lấy nét chính xác sẽ kiểu như vầy:

1. Gắn lens cone lên tripod.

2. Gắn focusing screen lên lens.

3. Mở shutter.

4. Canh khung và lấy nét nhờ helicoid. Nếu muốn chuẩn thì gần như cần có kính lúp 10x.

5. Nâng/hạ màn nếu cần chỉnh phối cảnh và ghi nhớ vị trí theo phương dọc.

6. Tháo focusing screen và gắn cassette vào đúng vị trí theo phương dọc, chú ý đừng va vào lens cone làm lệch khung.

7. Rút dark slide, chụp, rồi đóng dark slide lại.

Tương tự lens cone, project và toàn bộ thông tin cần thiết có trên trang dự án tương ứng.

3D-printing

Vật liệu

Tất cả được thiết kế để in bằng PETG. Dù phần lớn vỏ có thể in bằng vật liệu khác, nhưng có nhiều chi tiết cần độ đàn hồi (flex) và mình không chắc chúng có hoạt động ổn mà không bị gãy nếu in bằng nhựa khác ngoài PETG.

Màu sắc thì tuỳ bạn. Diện mạo trên hình chỉ là cách mình “styling” thôi, coi như gợi ý. Một khuyến nghị mạnh là hãy in màu đen cho các part nằm trên đường đi của ánh sáng để giảm phản xạ.

Yêu cầu máy in

Có vài part lớn không thể xoay khéo để vừa bàn in nhỏ, nên build plate 200 x 200 mm là tối thiểu.

Model được thiết kế cho nozzle 0.6 mm và nhiều kích thước là bội số của nó. Nhưng nozzle 0.4 mm cũng hoàn toàn ổn vì slicer hiện đại fill gap tốt ngay cả khi không đúng bằng line width.

Thiết lập slicer

Tất cả part được thiết kế để in rất dễ, không cần support. Không có overhang, chỉ có bridge. Nếu bạn thấy overhang thì nghĩa là bạn đặt sai orientation.

Layer height phổ biến nào cũng được. Mình đã in ở 0.25 mm. Riêng phần ren cho helicoid khuyến nghị in layer height 0.1 mm.

In tất cả với 3 perimeters nếu dùng nozzle 0.6 mm, hoặc 4 perimeters nếu dùng nozzle 0.4 mm, infill tuỳ bạn thấy ổn. Như vậy là dư để tránh lọt sáng. Nhưng bạn có thể thêm 1 perimeter cho chắc ăn.

In solid các part sau:

• Dark slide

• Tất cả mask

• Lens guard top và bottom

Mẹo lặt vặt

Bạn chỉ cần in 1 cái cho mỗi model. Ngay cả khi có 2 part giống nhau hoặc là bản mirror, mình vẫn copy và đặt tên khác nhau – ví dụ “Left” và “Right”.

Đừng in các part "Fuzzy volume"! Đây là modifier để dùng trong slicer nhằm tạo texture nhám chỉ trên một số bề mặt của một số part. Hầu như slicer nào cũng có tính năng này, chỉ khác tên. Ví dụ trong Orca làm như sau:

1. Load cả STL part chính và STL "Fuzzy volume" cùng lúc để chúng vào như nhiều part của một assembly và khớp đúng vị trí.

2. Chuột phải vào "Fuzzy volume" trong danh sách object.

3. Chọn "Change type" rồi chọn "Modifier".

4. Mọi setting bạn áp lên model này sẽ chỉ ảnh hưởng part chính tại vùng giao nhau. Thêm "Fuzzy skin" vào modifier để tạo texture lên model chính.

Link liên quan

Nhóm Facebook đang lớn dần, dành cho dự án Fat Shot 617. Mình không quản trị, nhưng thỉnh thoảng có ghé xem.

Telegram của mình. Cứ thoải mái liên hệ nếu bạn có câu hỏi. Mình nói tiếng Nga (native) và tiếng Anh.

Và đây là các thiết kế khác của mình có thể dùng với camera này:

• Universal wide angle viewfinder v2 (khuyến nghị)

• Hộp đựng mask định dạng