Trò chơi Alchemy – hoạt động học tập

Mẫu này lấy cảm hứng từ game online và app nổi tiếng Little Alchemy, để gợi ý một hoạt động sáng tạo và mang tính giáo dục kiểu bút–giấy.

Trong phần mô tả bên dưới, mình giải thích cách mình “biến tấu” nó thành một kiểu “mẹo học tập” cho con gái của mình. Nhưng bạn có thể chơi theo cách bạn muốn và chỉnh lại tuỳ ý (phóng to và làm bộ thẻ cơ bản dạng trừu tượng để brainstorming với nhóm người lớn? Sao không!).

Nói thiệt là bạn không nhất thiết phải có cái stencil in 3D và cái hộp đựng đâu, nhưng tụi nó cũng có lý do của nó.

• Chơi có cấu trúc. Stencil và hộp giúp thu hút sự chú ý và giúp trẻ thấy đây là “một trò chơi thật sự”, chứ không phải chỉ là “ngồi vẽ vời cho vui”.
• Tạo thói quen. Trò chơi bắt đầu khi mở hộp ra, và kết thúc khi dọn gọn các thẻ (cả bút chì và bút sáp nữa!) rồi đóng hộp lại.
• Phối hợp vận động tay. Có đồ vật để tương tác trực tiếp tạo trải nghiệm xúc giác, giúp tăng tập trung và rèn kỹ năng vận động tinh.

Con gái mình đang học năm đầu tiểu học. Bé thông minh, giàu tưởng tượng, nhưng hay bị khó tập trung và khó chú ý lâu vào một việc.

Mình nghĩ ra trò này để mỗi tối chơi một chút, giúp bé rèn việc giữ tập trung vào trò chơi, đồng thời luyện lại những “bài cơ bản” giống ở trường, chỉ là được “xáo trộn” cho thú vị hơn.

Trong phiên bản nhà mình, trò chơi diễn ra như vầy:

1. Cắt các thẻ giấy nhỏ cỡ A6 hoặc A7 (tức là một tờ A4 chia 4 hoặc chia 16 bằng cách gấp đôi liên tục theo chiều ngang/giữa tờ). Trẻ cũng có thể tự cắt, nhưng sẽ tiện hơn nếu có sẵn nhiều thẻ trắng và cắt cho đều, nên mình chọn tự làm.
2. Chỉ cho trẻ cách dùng stencil để kẻ các đường hướng dẫn trống trên thẻ. Việc này không quá khó, nhưng cần làm đúng: canh stencil thẳng và giữ cố định, không xê dịch khi đang kẻ.
3. Trẻ có thể viết tên các “nguyên tố” cơ bản ở phía trên thẻ và vẽ hình minh hoạ. Nguyên tố cơ bản là thứ không phải kết hợp từ cái gì khác; bạn có thể chọn bộ nào bạn thích (mình dùng Earth, Water, Air, Fire theo truyền thống phương Tây; nhưng bạn có thể dùng Earth, Water, Wood, Metal, Fire theo truyền thống phương Đông, hoặc bất kỳ bộ nào bạn muốn).
4. Tiếp theo, trẻ chọn hai thẻ để “kết hợp”. Bạn có thể cùng bàn với trẻ xem chúng sẽ tạo ra gì; hoặc trẻ có thể nghĩ ra một ý cụ thể, rồi mình thử xem có “làm ra” được bằng những thẻ đang có không—hoặc có thể cần trộn thêm vài thẻ trước để có đủ “nguyên liệu”. Cứ từ từ khám phá khái niệm mới cùng nhau; chính sự tò mò sẽ giữ trẻ gắn bó với trò chơi.
5. Khi đã chọn được một thẻ mới, trẻ lấy một thẻ trắng, dùng stencil chuẩn bị sẵn, viết tên mới ở phía trên, ghi chú phía dưới nó được “làm từ” những gì, rồi vẽ hình minh hoạ. Thẻ mới này giờ trở thành một “thành phần” để kết hợp tiếp.

Như đã nói, trò này có thể chỉnh theo độ tuổi và khả năng của người chơi; dưới đây là vài biến thể gợi ý:

• Cho bé nhỏ hơn: Giữ đơn giản và tập trung vào sự gọn gàng, sáng tạo, và các kết hợp cơ bản.
• Cho bé lớn hơn hoặc chơi theo nhóm: Nâng độ khó—khuyến khích vẽ đẹp/chỉn chu hơn hoặc đưa thêm khái niệm như các cặp đối lập (good/evil, big/small) để tăng chiều sâu và mở rộng khả năng.
• Cho kiểu tự chơi: Để trẻ chơi độc lập, còn bạn đóng vai “trọng tài” để duyệt các thẻ mới. Thêm trivia hoặc fun facts để làm giàu kiến thức, đồng thời giữ cân bằng giữa hướng dẫn và tính tự chủ.

Tóm lại, cứ nghĩ xem người chơi của bạn làm được và chưa làm được gì (ở thời điểm hiện tại), bạn muốn khuyến khích các bé khám phá hay củng cố điều gì, rồi chơi cho vui!

Ghi chú cuối về giấy phép (sao lại nghiêm vậy?).

Theo những gì mình tìm hiểu, Little Alchemy của Recloack Games là trò gốc của kiểu game này, và các trò tương tự ra đời sau. Mình không nghĩ là mình đang vi phạm bản quyền của họ, nhưng mình có dùng cùng “cơ chế” nền tảng của game; và mình có ý tưởng làm mẫu này cũng vì mình đã chơi game đó trước.

Vì vậy, trong thời điểm hiện tại mình dùng loại giấy phép hạn chế nhất có thể. Đồng thời mình đã gửi mail liên hệ hỏi ý kiến của họ về vấn đề này. Nếu không nhận được phản đối nào, mình dự định sẽ đổi sang giấy phép CC-BY-SA hoặc thậm chí CC0 để “thả tự do”.