Chụp che, Gobo và Diffuser cho đèn spotlight Gemmy

Bối cảnh

Qua nhiều năm, mình sưu tầm được kha khá đèn spotlight LED trong nhà/ngoài trời theo mùa của Gemmy Industries để dùng cho khu “yard haunt” trước sân. Thỉnh thoảng bạn sẽ thấy loại này bán chung với đồ trang trí Halloween và Giáng Sinh ở các chuỗi lớn (như Lowe's, Home Depot, Kroger, Walmart) và cả trên Amazon. Chúng hay được bán dưới thương hiệu Lightshow của Gemmy, nhưng đôi khi bị đổi nhãn; ví dụ mình nhớ Home Depot từng bán dưới nhãn Home Accents vài năm trước.

Dòng spotlight Gemmy có bản tĩnh và bản động (“fire and ice”).

Loại đèn tĩnh mình đang có nằm bên trái. Ba LED cùng một màu được đặt trong các chóa phản xạ riêng, nằm dưới một mặt nhựa trong suốt có vòng tròn lõm. Vỏ và giá đỡ đều màu đen.

Loại đèn động “fire and ice” mình đang có nằm bên phải. Nó có một chụp hình bán cầu nhiều mặt che các LED, bên trong có motor quay để tạo hiệu ứng lấp lánh trừu tượng, đa màu. Với loại này, giá đỡ và mặt trước làm bằng kim loại màu xám.

Ngụ ý thêm: Mình có sơn lên mỗi cái đèn để đánh dấu màu của nó, ở hai bên hoặc thường là ở mặt dưới của giá đỡ, như bạn thấy ở cái đèn ngoài cùng bên trái. Với loại fire and ice, mình sơn một vạch cho mỗi màu LED có trong đèn (ví dụ vàng và xanh lá).

Những vấn đề cần giải quyết

Mình thích mấy cái đèn này, nhưng khi dùng trong trang trí Halloween thì có vài “lấn cấn” nho nhỏ…

1. Trong yard haunt, vị trí của đèn khá dễ bị lộ trừ khi bạn cố tình che đi hoặc đánh lạc hướng.
2. Ánh sáng tạo ra (đặc biệt là đèn tĩnh) nhìn – nói sao ta – hơi “giả”, mà không phải kiểu giả vui vui rùng rợn. Độ sáng/màu ít biến thiên, và có kiểu vệt “đèn nhân tạo” rất rõ.
3. Đèn gần như quá sáng, dễ tạo điểm cháy sáng (“hot”) trên các props nếu để quá gần.
4. Chói bị nặng hơn do góc chiếu rộng; đèn có thể gây lóa ngay cả khi bạn đứng lệch tâm khá xa, nhất là đèn tĩnh… khá phiền khi bạn dùng nhiều cái quanh sân. Góc rộng này cũng làm khó việc chỉnh sao cho đèn rọi đúng vào một prop (ví dụ bia mộ) mà không tràn sáng ra đất, vật khác, hoặc căn nhà phía sau chủ thể.

Che chắn (Shrouding)

Mục đích đầu tiên của bộ mẫu in này là làm “shroud” (ốp/ống che) cho đèn. Cái này giúp giải quyết vấn đề 1 (và một phần nhỏ vấn đề 4) bằng cách giảm độ lộ của đèn khi nhìn từ phía sau và hai bên. Nó cũng giúp bớt một phần tia sáng rọi xuống cỏ, vì nếu không thì chính vệt sáng trên cỏ lại tố cáo đúng vị trí đặt đèn (chuyện này sẽ dễ né hơn nhiều nếu đèn được gắn cao khỏi mặt đất).

Gobos

Mục đích thứ hai là cho phép mình gắn các bộ phận vào đèn để chặn một phần chùm sáng vì nhiều lý do khác nhau. Những bộ phận này gọi là gobo, nằm trong thư mục “Gobos”. Một vài mẫu mình hay dùng được minh họa bên dưới. Các tai ở góc ban đầu dùng để gắn phần cứng (hardware) nhưng giờ không cần nữa; mình để lại chỉ để dễ lấy gobo ra.

Một số gobo – như cái bên trái – chỉ dùng để điều khiển hình dạng tổng thể của chùm sáng (làm cao nhưng hẹp để hợp với bia mộ, hoặc làm rộng nhưng thấp để rọi vài props cùng lúc, chẳng hạn).

Hai thiết kế còn lại là dạng gobo gọi là “cutter”, “cucoloris”, hoặc “cookie”, dùng để tạo họa tiết sáng–tối. Cái này giúp ánh sáng bớt (hoặc… càng!) “giả”, hoặc gợi ra chi tiết môi trường (ví dụ cành cây). Mình chủ yếu dùng để tạo biến thiên nhẹ về độ sáng; vì đặt khá xa chủ thể nên không tạo được bóng sắc nét.

Khuếch tán (Diffusion)

Diffuser cũng có thể giúp giải quyết vấn đề 2 đến 4. Đó là mục đích thứ ba của bộ mẫu in này – làm khung giữ diffuser bằng giấy trên đèn tĩnh. Thường mình lấy mặt trước của đèn đặt lên giấy sáp (wax paper) hoặc giấy nướng (parchment paper) để đồ theo viền, cắt ra, rồi kẹp miếng giấy đó giữa “đầu chiếu” của đèn và phần in.

Pro-tip: Nếu bạn có đèn màu trắng, bạn có thể áp dụng y chang ý tưởng này với lighting gels hoặc nhựa trong màu khác, ví dụ bìa nhựa của bìa đựng tài liệu.

Nếu bạn không muốn dùng diffuser bằng giấy, mình có kèm file cho diffuser in (tuỳ chọn) để gắn vừa vào phần vòng tròn lõm trên đèn tĩnh.

Dĩ nhiên, cả hai kiểu diffuser này gần như không dùng được cho đèn động – vì loại này không có phần lõm cho diffuser in, còn quả cầu nhiều mặt lại cấn diffuser giấy. Mình có thể làm một dạng gobo để giữ diffuser giấy hoặc diffuser in, nhưng đến giờ mình chưa thấy cần; làm mờ hiệu ứng lấp lánh có vẻ phản tác dụng.

Các part đi kèm

Shroud.stl là mẫu chính của bộ này, chỉ cần ép lắp (press-fit) vào đầu của cả hai kiểu đèn.

Độ khít có thể khác nhau tùy máy in của bạn. Nếu thấy shroud quá chặt, thử scale model lên khoảng 101% trong slicer trước khi in (chắc bạn cũng sẽ muốn scale gobos để khớp). Ngược lại, nếu shroud hơi lỏng, bạn có thể chêm (shim) hoặc scale theo chiều ngược lại.

Các file trong thư mục “Gobos” là nhóm thứ hai. Mỗi file là một thiết kế khác nhau. Chọn cái bạn thích; chúng chỉ việc press-fit vào đầu Shroud.stl.

Các file trong thư mục "Diffusers" là nhóm thứ ba. Có nhiều phiên bản… con số trong tên file là độ dày mặt diffuser tính theo milimét, số càng lớn thì nhựa càng dày và ánh sáng truyền qua càng ít. Để ra kết quả đẹp, bạn nên đặt layer height trong slicer sao cho là bội số của độ dày bạn chọn. Bạn cũng có thể muốn đặt top và bottom fill pattern là "circular". Lưu ý các mẫu diffuser có các lỗ nhỏ bên hông để bạn phân biệt về sau (1 tới 5 lỗ; càng nhiều lỗ thì diffuser càng dày). Nếu diffuser bị chặt hoặc lỏng và bạn muốn scale, hãy scale theo trục X và Y, không scale trục Z (chiều cao).

Tương thích

Shroud chỉ tương thích với các đèn có hình dáng và kích thước mặt trước giống như trong ảnh phía trên. Ví dụ, có các đèn Gemmy có viền ngoài tròn hơn, hoặc đèn nhiều màu có gắn một phần quả cầu lớn rộng hơn mặt trước—shroud sẽ không dùng được với các loại đó.

Gemmy cũng làm các đèn chiếu hình chuyển động như bông tuyết hay hồn ma gì đó. Một số có thiết kế vỏ ngoài gần giống loại đèn tĩnh mình có. Về mặt kỹ thuật thì có thể dùng bộ Printable này với biến thể dạng projector (theo những gì mình biết), nhưng mình không có cái nào để test. Ngoài việc che bớt thân đèn thì mình cũng không rõ tại sao bạn muốn làm vậy. Đèn projector cần chiếu hình rõ và sắc nét, nên diffuser và gobo kiểu này gần như đi ngược mục tiêu. Dù sao thì bạn cứ thử nếu muốn.

In ấn

Bạn có thể in các part theo setting nào hợp nhất với bạn, nhưng đây là vài gợi ý.

In Shroud và Gobos bằng filament đen hoặc màu tối nếu có; filament màu sáng dễ bị rò sáng/nhìn phát sáng (glowing) trừ khi bạn sơn cả trong lẫn ngoài. (Mình khuyên sơn vài lớp matte black.)

Bạn có thể nghĩ infill nhiều sẽ giảm việc phát sáng của part màu sáng, nhưng thực tế khó tác động đáng kể theo hướng đó và nhiều vùng đã gần như in đặc rồi, nên tăng perimeters cũng không giúp được bao nhiêu.

Bạn cũng có thể sơn mặt trong của ống bằng màu bạc, hoặc dán foil tape / lót giấy bạc để tránh ánh sáng bị “hút” bởi bề mặt tối. Mình lưu ý là đôi khi để ánh sáng bị hút bớt lại đúng là điều bạn muốn; mấy cái đèn này vốn dư sáng.

PETG, ABS, hoặc các filament tương tự được ưu tiên vì chịu nhiệt tốt—không phải vì đèn nóng, mà vì để ngoài trời. Bạn vẫn có thể dùng PLA tùy khí hậu và lượng nắng chiếu vào các part.

Diffuser thường sẽ in bằng filament natural hoặc trắng, nhưng in bằng PETG trong suốt cũng có thể hữu ích. Có nhiều phiên bản file diffuser… con số trong tên file là độ dày phần mặt tính theo milimét, số càng lớn thì ánh sáng truyền qua càng ít. Lưu ý diffuser cũng có các lỗ nhỏ bên hông để phân biệt (1 tới 5 lỗ; càng nhiều lỗ thì diffuser càng dày). Để đẹp nhất, bạn nên đặt layer height sao cho cộng dồn vừa đúng độ dày bạn chọn. Bạn cũng có thể muốn đặt top và bottom fill pattern là "circular".

Cách dùng

Hình này cho thấy Shroud.stl gắn với một diffuser in và một gobo chevron đang tháo rời.

Ảnh dưới cho thấy một phiên bản cũ của shroud đang dùng với đèn tĩnh và gobo chevron. Lưu ý shroud đang bị rò sáng ở giữa vì cần sơn thêm một lớp. Chuyện đó không quá quan trọng vì nó cũng được che phần nào phía sau một bia mộ.

Ảnh dưới cho thấy đèn động với một phiên bản cũ của shroud và không dùng gobo (vì mục đích chỉ là cắt bớt ánh sáng tràn ngay quanh đèn).

Hai ảnh dưới cho thấy kết quả khi dùng thiết kế gobo ở giữa đã minh họa lúc trước (rọi lên một cánh cửa trắng để thấy họa tiết). Ảnh đầu là khi đặt đèn khá gần cửa. Bạn sẽ thấy vùng highlight ở giữa bị cháy sáng mạnh. Tấm thứ hai là khi dời đèn ra xa hơn, và đó thường là kiểu mình nhắm tới khi bố trí đèn.