Jig cắt Pen Blank (Pen Blank Cutting Jig)

MỚI - 4/12/2026: Mình đã thêm các thiết kế REVERSE cho cả bản “short” và “long” để phù hợp thao tác “bên trái”. Nếu bạn thấy quen tay hơn khi dùng theo cấu hình này, hoặc máy cưa của bạn set up kiểu đó ổn hơn, thì có thể bạn sẽ thấy mấy bản này hữu ích hơn. Lưu ý duy nhất là nhớ đảm bảo tấm runner board của bạn đủ dài để chạm tới miter slot, vì miter slot thường vẫn nằm phía bên phải.

Cắt pen blank chuẩn và đều bằng một mẹo đơn giản mà mấy ông nội chuyên tiện bút đi hội chợ thủ công không muốn bạn biết! Ờ… biết đâu bạn cũng đúng kiểu đó. Dù sao thì hy vọng bạn cũng sẽ thích cái đồ nghề này!

Mình dựng (model) cái jig này để cắt pen blank lặp lại được, chính xác theo ống brass tube làm chuẩn, và giảm hao hụt. Có hai phiên bản. Bản đế và fence “short” gần như cắt được đa số pen blank, trừ mấy bộ như seam ripper kits (Chào Bob từ RMS!) và có thể một số loại dài hơn. Tầm làm việc lên tới khoảng 3 1/8". Bản đế và fence “long” sẽ lên tới khoảng 4 1/8". Ngoài chiều dài ra thì hai bản hoạt động y như nhau. Ngoài ra còn có hai stop block. Thật ra không có lý do đặc biệt gì để bạn cần stop block “deep”; mình giữ nó lại từ lúc làm prototype phòng khi bạn muốn đổi offset thường xuyên. Nếu đúng vậy, bạn thay con flat head screw và nut bằng một con ¼-20 hex bolt thứ hai và một star knob. Trường hợp này chắc hiếm khi gặp.

Printing:

Model có thể in hoàn toàn không cần support, trừ cái lỗ oblong ở phía sau. Trên Bambu, mình dùng Normal/Snug support chỉ cho phần base, với “Support/object x/y distance” là 0.45mm để tháo ra cho dễ (Ừ mình biết đang phạm “tội nhẹ” vì trộn đơn vị trong phần giải thích này, xin lỗi nha). Nếu bạn dùng Bambu, mình có kèm file .3mf cho tiện, mỗi phiên bản nằm trên một plate riêng. Bạn có thể in bằng filament cứng nào cũng được (PLA với mình là ổn). Mình in 4 wall loops với 15% adaptive cubic infill. Đủ cứng cho mục đích này; nếu bạn thấy khác thì báo mình biết nha.

Hardware Needed (not included):

• (1) Ván plywood ¾" hoặc tương đương, kích thước tùy bandsaw (tốt nhất là miếng thừa kiểu để đó cũng không biết làm gì)

• (1) miter slot runner - cái này tùy bạn chọn và tùy tình huống. Bạn có thể dùng gỗ cứng, một thanh t-slot nông lắp ngược, hoặc miter bar slot đúng chuẩn. Mình thấy dùng mấy đoạn t-slot cắt dư nhỏ nhỏ (không dùng dự án khác được) là hợp lý. Có thể bạn sẽ muốn khoan thêm lỗ thứ hai vì miếng dư của bạn thường chỉ có một lỗ trong đoạn ngắn.

• (4) vít gỗ #10 đầu Pan Head hoặc tương đương, khuyến nghị dài ít nhất 5/8", mình dùng ¾"

• (1) ốc ¼-20 thread hex bolt, dài 1 ½"

• (1) ¼-20 pan head screw, dài 1 ½" cho deep stopblock; 1 ¼" chắc sẽ hợp cho shallow stopblock.

• (2) long đen phẳng (flat washer) ¼"

• (2) đai ốc (hex nut) ¼-20

• TÙY CHỌN: (1) núm ¼" t-track knob nhỏ. Bạn có thể dùng loại nhựa, nhưng mình thích loại núm bọc cao su bên ngoài mà Rockler bán. Cập nhật thêm là mình đã kèm một núm (knob) được model sẵn. Nếu bạn mua t-track knob thì bạn chỉ cần 1 con ¼-20 hex nut và tiết kiệm khoảng 5 đô.

Assembly:

Gắn stop block trước (sau khi gỡ support, dĩ nhiên). Đặt một cái washer ở giữa đầu vít và mặt sau của base, đẩy pan head screw xuyên qua lỗ oblong, cho hex nut vào đúng cái hốc đã chừa sẵn, rồi đẩy stop block vào vị trí, siết vít xuyên qua và ăn vào hex nut.

Trong base có model sẵn một “placeholder” cho con hex nut phía dưới. In xong bạn tách nó ra dễ dàng để nhét hex bolt từ bên dưới lên. Đặt hex bolt vào chỗ đó và xuyên qua đáy. Đặt fence lên trên, đảm bảo nó ngồi đúng vào rãnh trên base và hex bolt đi xuyên qua cái channel. Xỏ một washer lên bolt rồi gắn núm (knob) bạn chọn. Nếu bạn in núm model kèm theo, bạn cũng phải tháo cái placeholder của núm tương tự như ở base. Giờ thì bạn gần như đủ “nguy hiểm” với băng đảng tiện bút khét tiếng nhờ tốc độ và độ chính xác mới, nhưng cứ từ từ mà làm.

Mounting:

Trước hết bạn cần tạm set offset của jig về 0". Đảm bảo máy đã ngắt điện (cái này chắc khỏi nói), đưa lưỡi cưa vào khe cắt và đảm bảo mép lưỡi chạm fence khi bạn chỉnh sát vào stop block. Dùng fence của bandsaw và khóa lại ở đúng khoảng cách này. Lấy jig ra khỏi máy.

Jig này cần được bắt lên một cái sled do người dùng tự làm. Vì mỗi cái bandsaw có kích thước khác nhau, nên mình không kèm hướng dẫn làm sled cụ thể cho máy của bạn. Cắt một miếng gỗ (khuyến nghị plywood ¾" hoặc tương đương) vuông vức, vừa với phần viền đáy của jig, đồng thời còn chừa đủ chỗ để dùng miter sled. Canh miếng gỗ và cắt thử một đường khoảng nửa chiều dài. Giữ nguyên ở đó. Lại một lần nữa, nhớ tắt nguồn (đúng như lời sấm truyền), bắt jig lên tấm đế gỗ; fence phải thẳng hàng hoàn hảo với đường cắt thử của bạn. Model được vẽ để dùng vít #10 đầu Pan Head hoặc tương đương. Bắt chặt jig lên đế gỗ. Giờ gắn miter bar xuống mặt dưới bằng cách bạn thấy hợp. Mình thường lấy miter bar, kê nó trong slot bằng hai đồng xu, nhỏ hai giọt super glue (nhớ nhỏ ít thôi đừng để tràn; mục tiêu chỉ là giữ tạm trước khi bắt vít). Xịt activator lên mặt dưới của đế chỗ sẽ chạm vào bar, rồi khi chắc chắn thì ép đế gỗ xuống miter bar. Nhớ bắt vít để cố định lâu dài. Super glue sẽ không giữ nổi và không nên kỳ vọng nó giữ. Nếu bạn dùng t-track, vít là #6 và dài 5/8 hoặc ¾ đều được.

Ảnh bìa là hình minh họa kiểu “artist's rendering” về một bộ jig hoàn chỉnh khi gắn lên máy cưa. Ờ thiệt ra chỉ là hình chụp bằng điện thoại thôi, nhưng cũng đủ đẹp để gọi là nghệ thuật!

Operation:

Bạn có thể set offset từ 0 đến ¼", và nó sẽ cộng vào chiều dài blank bạn cắt (ví dụ: ống bút 2 inch với offset 1/16" sẽ cho ra pen blank 2 1/16"). Mình khuyến nghị sau khi gắn jig xong thì set 1/16" để giảm hao hụt và giảm mài mòn cho barrel trimmer (hoặc đồ bạn dùng; làm ơn đừng dùng răng). Lúc test ban đầu với 1/8" thì khi dùng barrel trimmer mình đã thốt ra nhiều từ “khó nghe” ở âm lượng rất lớn. Cách dùng stop block thì bạn biết rồi vì bạn vừa gắn nó xong, nên đọc tiếp nha.

Chỉnh jig theo kích thước tube thì rất đơn giản: nới núm trên base, đặt brass tube vào khoảng trống bên trái, rồi đẩy sát vào stop block. Khóa lại là xong. Giờ bạn chạy sled qua bandsaw để cắt ra với rất ít phần phải làm sạch: đặt phôi (blank) tì vào phía bên phải của fence rồi đẩy qua.

Future Improvement:

Mình luôn hoan nghênh góp ý. Có nên thêm một cái kẹp nhỏ để tay bạn hoàn toàn tránh xa không, hay như vậy là dư thừa? Mình cảm giác như vậy sẽ làm thiết kế phức tạp hơn và kéo theo yêu cầu độ cứng/độ bền mà ban đầu chưa tính tới.

Updates Since Initial Release:

• Thêm núm (knob) model mới, tiết kiệm tiền!

• Thêm fillet cho cả hai base để giảm áp lực in ở các cạnh sắc (không ảnh hưởng vận hành)

• File .3mf được dọn lại và đặt tên object hợp lý hơn

• 4/12/2026 - Dời graphics cho nhìn dễ chịu hơn (chủ yếu cho mình).

• 4/12/2026 - Thêm các phiên bản reverse để phù hợp với bandsaw cần thao tác bên trái.

Chúc bạn tiện bút vui vẻ!