Giá đỡ ngực Phillips Oneblade & Kingdom Come (Chest Holder)

Chiếc rương của Jan Holič, thợ cạo của Charles IV

Mấy ông già trong quán rượu ở Rattay với Sasau tới giờ vẫn hay hạ giọng mỗi khi nhắc tới Jan Holič, thợ cạo hoàng gia từng hầu cận chính Charles IV, Vua xứ Bohemia và Hoàng đế La Mã Thần thánh. Người ta đồn có thời, ở triều đình, lưỡi dao đáng sợ không kém gì ngoài chiến trường—mà dao cạo của Jan thì sắc nhất.

Jan khởi đầu chỉ là một cậu trai làng lanh lợi, tay vững, làm nghề ở nhà tắm công cộng và quán xá. Một vị quý tộc hạng thấp để ý, rồi dần dần các lãnh chúa tìm đến không chỉ để cạo mặt cho nhẵn, mà còn để có một người chịu ngồi nghe. Đàn ông hay trút ruột gan trước tấm gương của thợ cạo: càm ràm nợ nần chưa trả, thì thầm về sách cấm và mấy tay giảng đạo nguy hiểm, khoe người tình bí mật, rồi rủa sả đối thủ. Jan nghe, nhớ, và ít nói. Vậy mới có giá.

Từng chút một, Jan bước qua hết nhà này tới nhà khác của giới quý tộc, cho tới khi được gọi về phục vụ ở Prague, sát bên vòng quyền lực của Charles IV. Hoàng đế là người mộ đạo và uyên bác, nhưng cũng là một vị vua bị vây quanh bởi phe phái—cận thần Đức, quý tộc Czech, giới giáo sĩ, thương nhân—ai cũng kéo vương quốc về một hướng. Ở cái triều đình như vậy, một người cạo ngay cổ họng Hoàng đế còn gần quyền lực hơn khối ông hoàng.

Theo lời xì xào, Jan bị mấy kẻ khoác áo choàng sang trọng tìm tới, nói tiếng Czech cứng và gượng—quen German với Latin hơn là lời ăn tiếng nói dân dã. Họ không hăm dọa thẳng; cũng chẳng cần. Họ nói về tương lai của Đế chế, về kế hoạch của Charles, về cán cân quyền lực giữa Prague và những xứ xa. Có người bảo họ được các vương công lớn chống lưng, kẻ khác lại đổ cho mấy lãnh chúa tham vọng trong nước. Nhưng chuyện nào cũng giống nhau ở chỗ họ đưa ra cho Jan một lời đề nghị ghê rợn:

Vàng đủ để biến mất. Bảo vệ người thân. Một đời yên ắng ở nơi xa khỏi bão tố Bohemia. Chỉ cần… để dao cạo trượt tay.

Không có biên niên nào trong Golden Bull lẫy lừng của Charles hay trong sổ sách của đám thư lại đế chế ghi lại sự phản bội đó. Chính sử nói Charles IV chết năm 1378 vì bệnh cũ kéo dài, hao mòn bởi tuổi tác và việc trị vì. Linh mục viết về một cái chết kiểu Kitô giáo; quý tộc nói đó là ý Chúa; Prague để tang.

Nhưng quán rượu thì chẳng tin mấy thứ viết bằng Latin trau chuốt.

Họ kể thế này: một buổi sáng cuối đời của Hoàng đế, khi thân thể đã suy kiệt và hơi thở nặng nhọc, Jan được gọi vào. Charles muốn trông cho tươm tất, như ông vẫn vậy—râu sạch, tóc tỉa gọn, làm vua tới phút cuối. Jan bôi xà phòng lên cổ họng, vị quân vương râu bạc ngồi đó, mệt mỏi nhưng vẫn giữ vẻ đĩnh đạc.

Có thể Charles nói với Jan đôi lời tử tế; có thể ông thú nhận nỗi lo về việc kế vị, về con trai mình là Wenceslaus IV, về sự thống nhất của Bohemia và Đế chế. Vài dị bản nói Charles nhắc tới những thị kiến về tương lai của Prague—bất ổn, bài giảng, lửa cháy. Tay Jan run khi đặt lưỡi thép lên da thịt hoàng gia.

Rồi, trong sự ấm áp im ắng của căn phòng, lưỡi dao trượt.

Một hơi hít gấp, một âm thanh ướt lạnh, máu bắn lên vải lanh. Gia nhân xông vào thấy Hoàng đế gục xuống, máu nơi cổ, còn thợ cạo đứng chết trân như hóa đá. Ngự y và linh mục vội vã lo liệu, và tới lúc mặt trời vượt hẳn mái nhà Prague, Charles IV đã chết.

Với thiên hạ, đó là kết thúc của một cơn bạo bệnh dài. Với một nhúm nhân chứng khiếp vía, nó giống một chuyện khác hẳn.

Số phận của Jan là phần người ta bàn tán dữ nhất:

• Có người nói ông bị tóm ngay, bị hỏi cung bí mật bởi những kẻ trung thành với hoàng gia, rồi lặng lẽ treo cổ ở một góc sân khuất trong lâu đài, xác chôn vô danh.

• Kẻ khác lại bảo chính nhóm người từng tìm đến trước đó đã tuồn ông đi, sợ ông khai ra điều gì dưới tra tấn.

• Dị bản đen tối nhất kể Charles không chết ngay. Máu dính trên môi, ông nắm cổ tay Jan và thì thầm điều gì chỉ thợ cạo nghe—lời nói khiến tóc Jan bạc trắng chỉ qua một đêm.

Dù sự thật là gì, Jan Holič biến mất. Cùng lúc, một chiếc rương gỗ sồi nhỏ nẹp sắt cũng mất theo—cái rương đi đường giản dị của thợ cạo hoàng gia.

Thoạt nhìn chẳng có gì đặc biệt: một cái hộp chắc chắn đựng dao cạo, lược, kéo, thuốc mỡ, khăn vải. Nhưng người biết Jan nói ông luôn giấu nhiều hơn thế ở trong:

• Mảnh giấy da niêm phong, ghi lắt nhắt những đoạn thư từ của giới quý tộc,

• Dấu ấn nhẫn signet in vào sáp dư,

• Một miếng vải lanh dính máu từ lần cạo cuối của Charles,

• Và, theo lời đồn, một bản tường trình do chính tay Jan viết—một lời thú nhận bí mật, nêu tên những kẻ đã tìm đến ông và họ muốn ông làm gì.

Cái rương thợ thuyền bình thường ấy vì vậy được gọi thì thầm là Chiếc rương của thợ cạo hoàng gia.

Khi Wenceslaus IV lên ngôi, ông thừa kế thành thị, vương miện và kẻ thù của cha—nhưng không thừa kế được sự thật về buổi sáng cuối cùng ấy. Nếu chuyện kể là thật, thì ngay cả Wenceslaus cũng chưa từng biết cha mình chết vì bệnh… hay vì một cú trượt tay phản bội.

Có người nói kẻ trung thành với Wenceslaus đã săn lùng chiếc rương, mong chứng minh cha ông bị sát hại để kêu gọi thiên hạ quy phục ký ức của vị vua. Kẻ khác lại bảo kẻ thù của nhà vua cũng tìm nó, muốn phơi bày cái chết của Charles thành một vụ bê bối, hoặc chứng minh Wenceslaus đang ngồi trên ngai vàng nhuốm phản trắc.

Nhiều năm sau, khi bất ổn lan rộng, lời giảng vang từ bục nhà thờ, và Bohemia rung chuyển giữa vương quyền và chén thánh, tin đồn vẫn lan khắp Rattay, Sasau, Talmberg, Prague và Kutná Hora:

Ở đâu đó—trên gác xép bị quên lãng của một nhà tắm cũ, trong căn nhà phố đổ nát từng thuộc về ngự y, hay dưới hầm niêm kín của một ngôi nhà có liên hệ với gia nhân đế chế—nằm chiếc rương của Jan Holič, vẫn cất những lưỡi dao đã cùn theo năm tháng và đống giấy tờ có thể làm rối tung ký ức về một hoàng đế.

Với dân thường, đó chỉ là chuyện kể bên bếp lửa—thứ để lầm bầm bên ly bia khi nhắc về vua chúa và số phận kỳ lạ. Nhưng với những kẻ sống chết vì bí mật ở Bohemia, chiếc rương không chỉ là truyền thuyết. Nó là bằng chứng rằng ngay cả một người vĩ đại như Charles IV cũng có thể đã không chết như lời linh mục và sử quan ghi chép.

Và ở đâu đó trong Prague hoặc xa hơn, con trai ông là Vua Wenceslaus IV vẫn tiếp tục trị vì, mang sẵn gánh nặng từ lỗi lầm của chính mình và sự khinh miệt của giới quý tộc, không bao giờ biết chắc cha mình ra đi yên ổn theo ý Chúa… hay đã chảy máu đến chết dưới bàn tay run rẩy của một thợ cạo, và những hơi thở cuối cùng bị khóa kín mãi mãi trong một chiếc rương gỗ nẹp sắt cũ kỹ.