Nhẫn bắn cung ngón cái Trung Hoa – 四捷機 (sì jié jī)

Một kiểu nhẫn bắn cung (thumb ring) phong cách Trung Hoa, được dựng lại dựa trên các tư liệu chữ viết có niên đại từ thời nhà Minh.

Chiếc nhẫn này do Gaoying (高穎), một thầy dạy bắn cung vào cuối thời Minh, chế tác. Ông lưu giữ kiến thức về kỹ thuật và trang bị bắn cung trong sách hướng dẫn 武經射學正宗.

Trong sách, ông đặt tên chiếc nhẫn của mình là 四捷機 (sì jié jī), tạm dịch là “nhẫn bốn lợi thế”. Việc phục dựng kiểu nhẫn này tới nay vẫn khá phổ biến, vì đây là một trong số ít loại nhẫn có nguồn mô tả bằng văn bản tương đối chi tiết.

Trong sách, ông nêu quan điểm rằng chiếc nhẫn của ông có bốn lợi thế:

1. Phần môi nhẫn phía trước dài và dày, nên ngón cái móc vào dây cung không cần tốn nhiều lực, đồng thời cho cảm giác nhả dây gọn và “ngọt” hơn.

2. Phần trước và sau dày nhưng hai bên mỏng, giúp ngón cái nằm sát mũi tên hơn trong lúc kéo.

3. Dù hai bên mỏng, các gờ chặn dây (string guards) vẫn giữ dây nằm đúng trên phần đáy phía trước dày hơn của nhẫn, tránh tình trạng dây bị mài mòn quá mức.

4. Các gờ chặn dây ngăn dây ép trực tiếp vào ngón cái, nên không cần mang thêm một miếng da bảo hộ.

Cho tới nay chưa từng tìm thấy mẫu hiện vật lịch sử thật sự của kiểu nhẫn này. Tất cả bản tái tạo hiện đại đều dựa trên minh hoạ, mà minh hoạ từ bản thảo cổ thì dễ bị “tam sao thất bản” như chơi truyền tin. Có rất nhiều bản vẽ khác nhau và rõ ràng không giống nhau, nên các bản phục dựng ngày nay có hình dáng chênh lệch rất nhiều.

May mắn là nhiều thư viện đã số hoá các bộ sưu tập cũ, cho phép xem bản thảo thời Minh trực tuyến. Tôi chọn dựng lại dựa trên một minh hoạ như vậy, trông có vẻ nhất quán giữa vài bản thảo khác nhau. Để tham khảo, bản này dựa trên ảnh quét của bản thảo do 登龍館 ở Nam Kinh phát hành.

Cùng một hình vẽ cũng xuất hiện trong một nguồn khác tên là 經國雄略, là một tuyển tập về chiến lược/tư tưởng/trang bị quân sự thời Minh, được xuất bản ngay vào giai đoạn cuối thời Minh. Điều thú vị là tới lúc nó được phát hành thì nhà Thanh đã nắm quyền và cuốn sách nhanh chóng bị liệt vào dạng cấm. Mà chuyện này lại vô tình “hên”, vì sách không được tái bản rộng rãi về sau, nên các bản thảo tìm được gần như chắc chắn có thể định niên đại về cuối thời Minh.